نجوم

زیبایی در سخن گفتن باید از آغاز تولد سر لوحه زندگی تمام بشریت قرار گیرد.

دوشنبه ۲۸ آبان ۹۷

گازهای گل خانه ای

اکسیژن ، نیتروژن و آرگن به ترتیب 20/95 ، 78/08 ، 93% درصد و جمعا 99/96 درصد از جو را تشکیل می دهند. این گازها در سرمایش و گرمایش زمین نقش زیادی ندارند. 0/04درصد باقی مانده را ، به ترتیب اهمیت ، کربن دی اکسید ، متان ، نیتروزاکسید ، ازن ، و کلروفلورکربن ها (CFC و HCFC )تشکیل می دهند. این گازها تابش خورشید را از بالای جو به پایین راه می دهند ، ولی از خارج شدن تابش میکرومتری زمین به فضا جلو می گیرند. این گازها نقشی همانند شیشه در دیوارها و سقف گل خانه دارند و به همین سبب به گازهای گل خانه ای موسوم اند. اگر مقدار این گازها در جو بالا رود زمین گرم می شود. کربن دی اکسید عمدتا از سوختن سوخت های فسیلی و غیر فسیلی ، از دم و بازدم موجودات زنده ، از تبدیل سنگ های کربن دار به ترکیبات سیلیسی در طبیعت نشر می شود. از سوی دیگر کربن دی اکسید توسط روییدنی ها ، مرجان ها و موجودات دریایی صدف دار جذب می شود و در آب اقیانوس ها نیز به خوبی قابل حل است. 
متان عمدتا از تجزیه مواد آلی گیاهی و حیوانی در مرداب ها ، کف دریاها و جنگل ها و نشخوار نشخوار کنندگان منتشر می شود. قسمت عمده گاز طبیعی فسیلی هم متان است. 
نیتروزاکسید در طبیعت به وجود می آید و از بین می رود. مصرف روزافزون سوخت های فسیلی و کودهای شمیایی به افزایش آن در جو کمک می کند. 
ازن در لایه های بالای جو در اثر تابش فرابنفش خورشید به وجود می آید و اثر خنک کنندگی دارد. ولی در لایه های پایین جو و سطح زمین ، ازن در ضمن فرایندهای صنعتی ، مانند جوشکاری جرقه های الکتریکی تولید می شود و گرم کننده جو و زمین است. CFC ها و HCFC ها به طور طبیعی به وجود نمی آیند و انسان ساخت هستند و در افشانه ها و ماشین های سرمازا به کار می روند. معاهده های بین المللی تولید انواع آسیب رسان آنها را محدود کرده است. HCFC هائ به ویژه CFC ها بیشترین اثر نخریبی را در لایه ازن دارند و تا اواخر سده بیستم مصرف بیش از حد این مواد منجر به کاهش ضخامت لایه ازن در بخشهایی از جو جنوبگان شده بود. در سی سال اخیر استفاده از گازهای CFC به تدریج ممنوع شده و در اثر آن ، روند تخریبی لایه ازن متوقف شده و فعالیت های پی گیری نیز جهت حذف HCFC ها از صنایع برودتی و نظایر آن به عمل آمده است. در حال حاضر بیشترین گازهای HCFC به طور عمده در کشور چین و پس از آن در هند تولید می شود و در کشورهای اروپایی و امریکا روند حذف آنها از چرخه تولید از چندی پیش آغاز شده است. 

کره ماه

ماه، کره ای صخره ای و لم یزرع به قطر 3،476کیلومتر است. هر 27/3 روز یک بار به دور زمین می چرخد، اما از دید زمین ، از یک ماه نو تا ماه نو بعد 29/5 روز طول می کشد. فاصله متوسط ماه از زمین حدود 384،400کیلومتر می باشد. قدرت جاذبه آن یک ششم جاذبه زمین است و بسیار کمتر از آن است که بتواند برای خود اتمسفری را تشکیل دهد، ولی با این حال به اندازه کافی قوی است که زمین را اندکی به سمت خود بکشد. ماه و خورشید با تاثیر جاذبه خود بر زمین عامل ایجاد جذر و مد در اقیانوس ها می شوند. دوره ایجاد بلندترین مدها 12 ساعت و 25 دقیقه است. بلندترین مدها (مهکشند) در طی هر ماه دوبار به وجود می آید و این هنگامی است که زمین ، ماه و خورشید در یک خط قرار می گیرند.

کسوف و خسوف

در چرخش ماه به دور زمین، هرگاه ماه بین خورشید و زمین قرار گیرد، سایه آن بر روی زمین می افتد که به آن کسوف یا خورگرفت می گویند بخشی از زمین که مطلقا درسایه قرار گرفته، دچار کسوف کلی یا کامل شده است و بخشی که در نیمسایه قرار گرفته دچار کسوف جزئی گردیده است به همین نحو، هنگامی که زمین میان ماه و خورشید قرار گیرد، سایه زمین بر ماه می افتد و در نتیجه بخشی از ماه یا تمام آن که در سایه زمین واقع شود، تاریک شده و پدیده خسوف یا مه گرفت ایجاد می گردد. به علت اختلاف  درجه ای میان صفحه مداری ماه و مدار گردش زمین به دور خورشید ، این پدیده ها هر ماه ایجاد نمی شود و به طور مثال در طی دهه 1990 تا 2000 تنها 14 مورد ماه گرفتگی به وجود آمده است. از این 7 مورد آن جزئی و 7 مورد بقیه کلی بوده که در مناطق گوناگون جهان به وقوع پیوسته است. طی همین مدت کره زمین شاهد 13 کسوف بوده که 6 مورد آن جزئی و 7 مورد نیز کلی بوده است.

سیاره ها

تیر(عطارد) ، تیر نزدیک ترین سیاره به خورشید ، سیاره ای سنگی ، بدون آب و بدون هواست. هوای این سیاره در طول روز بسیار گرم تر از داغ ترین کویرهای زمین است. شب های آن نیز کاملا سرد و یخی است. 88 روز طول می کشد تا سیاره ی تیر یک بار به دور خورشید بگردد.
ناهید(زهره) ، ناهید دومین سیاره ی نزدیک به خورشید است. ابر ضخیمی از گاز های گرم و سمی سطح آتش فشانی ناهید را پوشانده است. سیاره ی ناهید چنان گرم است که بدون وجود هر گونه اجاقی می توان ظرف چند لحظه روی آن کیکی را پخت.
بهرام(مریخ) ، رنگ سرخ بهرام به ضخره های آن مربوط می شود که از اکسید آهن انباشته است و توفان های پر گرد و غبار ، آسمان آن را نارنجی کرده است. در سیاره ی بهرام شیارهایی شبیه بستر رودخانه های خشک حفر شده است. اما این سیاره بدون آب است. در این سیاره دره های عمیق و آتش فشان هایی کهن دیده شده است. 
مشتری(ژوپیتر) ، مشتری بزرگترین سیاره ی منظومه شمسی و کره ی بزرگی از مواد مایع و گاز است. فضاپیمایی اکتشافی در سال 1357 شمسی (1979میلادی) کشف کرد که حلقه ای از غبار اطراف مشتری را فرا گرفته است. مشتری 16 قمر دارد. سه تا از این قمرها از ماه زمین بزرگ ترند.
کیوان(زحل) ، کیوان کره ی بسیار بزرگی از مواد مایع و گاز است. اگر از زمین به این سیاره نگاه کنیم دوتا حلقه ی پهن دور تا دور آن می بینیم. اما واقعیت این است که هزاران حلقه ی ظریف اطرافش را گرفته اند. تا به حال 23 قمر این سیاره شناخته شده است.
اورانوس ، اورانوس تنها سیاره ی منظومه ی شمسی است که در گردش به دور خورشید به پهلو خوابیده است. این سیاره دست کم 13 حلقه ی نازک و 29 قمر شناخته شده دارد. بیشتر این قمرها به قدری کوچکند که به تازگی کشف شده اند. میراندا و آریل نام دو تا از قمر های اورانوس هستند. به علاوه ، این ها نام دو تا شخصیت های یکی از نمایش نامه های ویلیام شکسپیر نیز هستند.چون اورانوس به پهلو خوابیده است، گاهی اوقات قطب های شمال و جنوبش مقابل خورشید قرار می گیرند. قمرهای دیگر اورانوس ،اوبرون،تیتانیا و اومبریل هستند.
نپتون ، نپتون کره ی بزرگی از مایع و گاز است. بادهای بزرگی با سرعت بیش از دو هزار کیلومتر در ساعت سطح این سیاره را جارو می کند. نپتون دارای 8 قمر است. ولی از روی زمین فقط دو تا از آن ها را می توانیم ببینیم. تریتون بزرگترین قمر نپتون از لایه ای از یخ هایی پوشیده است که بر اثر شکاف های بزرگ، سوراخ و ترک هایی دارند. نپتون چنان کم نور و کم رنگ است که از زمین دید ندارد.
پلوتون ، بیش از هفتاد سال پلوتون نهمین سیاره ی منظومه ی شمسی معرفی می شد. اما از سال 1385شمسی(2006میلادی) بعضی از دانشمندان تصمیم گرفتند پلوتون را سیاره نشناسند. آن ها پلوتون راسیاره ای کوتوله معرفی می کنند. با این که پلوتون همواره دورترین سیاره ی منظومه ی شمسی شناخته می شد. گاهی اوقات از نپتون هم به خورشید نزدیک تر می شود. دلیل این موضوع ، مدار پلوتون است. شارون یکی از قمرهای پلوتون است که اندازه اش نصف پلوتون است. شارون به پلوتون چنان نزدیک است که سایه اش بر سطح آن می افتد. با اینکه پلوتون بعد از نپتون قرار گرفته است، هر248 سال از نپتون به خورشید نزدیکتر می شود.

سیاره ی آبی رنگ

وقتی از فضا به زمین نگاه می کنیم، بخش بزرگی از این سیاره را پوشیده از آب می بینیم. خشکی ها آب های بزرگ زمین را به پنج اقیانوس تقسیم کرده اند:اقیانوس منجمد شمالی،اقیانوس منجمد جنوبی،اقیانوس اطلس،اقیانوس آرام، اقیانوس هند. دریاها آب هایی هستند که از اقیانوس ها کوچک ترند. دریای عمان،دریای مدیترانه، دریای کاراییب از دریاهای مهم جهان هستند. تقریبا همه ی اقیانوس ها و دریاها به هم راه دارند. می توان بدون وارد شدن به یکی از خشکی های جهان، از یک دریا به دریای دیگر رفت. چون جهان گرد است، اگر سوار بر کشتی از اقیانوس آرام ، مستقیم حرکت کنیم ، دوباره به همان جایی می رسیم که قبلا بوده ایم. سطح اقیانوس ها بیشتر از سطح خشکی هاست. نزدیک سه چهارم سیاره ی ما از آب پوشیده است. اقیانوس ها آب های شوری هستند که دور تادور خشکی های زمین را گرفته اند. میلیون ها سال پیش زندگی در اقیانوس ها و دریاها شروع شد. امروزه دریا محل زندگی همه نوع حیوان و گیاهی هست، از پلانکتون های بسیار ریز گرفته تا نهنگ آبی که همان پلانکتون ها را می خورند.

منظومه ی شمسی

منظومه ی شمسی شامل همه ی سیاره ها ، قمرها ، شهاب سنگ ها و سنگهای آسمانی ، غبار و یخ هایی است که بر اثر جاذبه ی خورشید به دور این ستاره می گردند. سیاره ها از سنگ ، فلز یا گاز ساخته شده اند. با این که سیاره ها تفاوت های زیادی با هم دارند ، همگی جزء منظومه ی شمسی به شمار می روند. بعضی از دانشمندان معتقدند که 9 سیاره به دور خورشید می گردد، اما بعضی دیگر می گویند منظومه ی شمسی دارای 8 سیاره است. پلوتون نهمین و کوچکترین سیاره ی منظومه شمسی است که بعضی ها آن را به عنوان سیاره نمی شناسند. مشتری چنان سیاره ی بزرگی است که همه ی سیاره های منظومه ی شمسی در آن جای می گیرند. ستاره شناس های اروپایی بیشتر سیاره های منظومه شمسی را به نام خدایان یونان و روم باستان اسم گذاری کرده اند. آن ها این نام ها را بنابر خصوصیات هر سیاره بر گزیده اند.( مشتری«ژوپیتر» ، پادشاه خدایان.)( بهرام«مارس» ، خدای جنگ.)( ناهید«ونوس» ، خدای عشق.)(تیر«مرکور» ، خدای بالدار.)(کیوان«ساتورن» ، پدر ژوپیتر.)(اورانوس، پدر ساتورن.)(نپتون، خدای دریا.)(پلوتون، خدای جهان زیرزمین). 

تلسکوپ های بسیار بزرگ

ستاره شناس ها با تلسکوپ های بسیار قوی که روی زمین و در فضا قرار دارند، جهان را مشاهده می کنند. عدسی ها و آینه های این تلسکوپ ها نور ستاره ها و کهکشان ها را دریافت می کنند. بسیاری از کهکشان ها امواجی می فرستند که دانشمندان آن ها را با رادیوتلسکوپ دریافت می کنند. شاید روزی آن هاپیام هایی از موجودات زنده دریافت کنند. تلسکوپ فضایی هابل فضایی بسیار دورتر از نقاطی را می بیند که تلسکوپ های روی زمین می بیند، زیرا هابل بالاتر از آسمان زمین قرار گرفته است. هابل می تواند میلیون ها کهکشان بسیار دور را ببیند. هابل تصویر آن ها را به زمین می فرستد. این تلسکوپ بزرگ در ارتفاع 2000 متری سطح زمین ، روی کوه پالومار در کالیفرنیا نصب شده است. در این نقطه هوا بسیار تمیز و تقریبا صاف است.